FotoKritik

1 kez günün fotoğrafçısı olmuş
5 fotoğrafı günün fotoğrafı seçilmiş

1973’de Adana’da doğdu
1988’de amatör olarak fotoğrafla ilgilenmeye başladı
1996’da Mersin Fotoğraf Derneği’ne üye oldu
2006’da fotokritik.com’a üye oldu
2007’de Sınırsız Fotoğrafçılar Grubu’ na üye oldu http://www.fotoritim.com
2007’de AFIAP unvanı aldı.

Mersin Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi’nde öğretim üyesi. Fotoğrafla amatör olarak ilgilenen birisi.

Fotoğraflıyorum öyleyse varım! -Yanlış-
Fotoğraflıyorum ve paylaşıyorum, öyleyse varım! -Doğruuu-

----------Aşağıda Kısa Makalelerini Yayınlamakta---------
"Doğa Fotoğrafçılığının Tanımı ve Etik Değerler"
Yazan: Baybars SAĞLAMTİMUR

( Aylık sanal fotoğraf dergisi fotoritim.com’un Şubat 2007 sayısında yayınlanan makaleyi daha rahat okumak için: http://www.fotoritim.com/yazi/doga-fotografciliginin-tanimi-ve-etik-degerler )

Günlük yaşantının dertlerinden; yozlaşmış insan ilişkilerinden, mekanik hayattan, betonlardan ve asfalt yollardan bunalıp, güneşi daha iyi görebilmek, rüzgarı daha iyi hissedebilmek, kuşların ve tabiattaki tüm canlıların varlığını daha iyi algılayabilmek için, zaman zaman sırt çantamızı doldurup vururuz kendimizi yollara. Şehirlerden uzaklaştıkça, aslında daha da yaklaşırız özümüze. İnsanoğlu kendi yarattığı şeylerde değil, geldiği ve yolculuğunun sonunda ulaşacağı yerde, yani doğada bulabilir ancak gerçek huzuru. Ancak onunla bütünleşerek hayatın gerçekliklerini daha iyi tartabilir.

Doğaya çıkış aşamasında insanoğlu; mağarada yaşadığı devirlerden bu yana benliğinde taşıdığı ve mağara duvarlarına yansıttığı, gördüğü olayları ve nesneleri kaydetme işlemini; zaman süreci içerisinde yeni teknolojileri de kullanarak kaydetmeye devam etmektedir. Aslında, yapmak istediğimiz şey zamanın akışı içerisinde değişecek, dönüşecek veya yok olacak olan bu anların ve doğanın, fotoğraf aracılığıyla dondurulması, onların tekrar tekrar izlenebilmesi ve/veya başkalarıyla paylaşılabilmesidir. Bu, hem doğaya hem de insanın kendisine olumlu etkiler doğurabilecek bir davranış şeklidir. Çekilen fotoğrafların diğer insanlarla paylaşımı sonucunda, izleyenlerin bir kısmı da doğadan etkilenerek, onu daha iyi anlamaya ve yorumlamaya ya da fotoğraf makinelerini alarak, aktaran kişinin de yaptığı gibi görüntülemeye çalışabileceklerdir.

Son aşamada, yani görüntüleri sadece izleyen değil onları üreten kişi olmak istediğimiz anda, doğa fotoğrafçılığının tanımını ve etik değerlerini bilerek çekim işlemine koyulamamız gerekir. Bunlar, öncelikle doğaya olan saygı ve sevgiyi korumaya yönelik, fotoğrafçıların doğada fotoğraf çekerken kapılabileceği hırsları ve doğayı tahrip edebilecek davranışlarını önlemeye yönelik kurallardır. Dünyanın neresinde bir doğa fotoğrafını sunarsak sunalım, bahsedilecek etik değerlere uygun düşmeyecek biçimde çekilmiş fotoğraflar kabul görmeyeceği ve doğa fotoğrafı olarak değerlendirilmeyeceği gibi, beraberinde çeken kişinin ismini de lekeleyecek sonuçlar doğurabilir.

Natural History Photography (Academic Press Inc., London, 1974) kitabında doğa fotoğrafı tanımlamalarına göre doğa fotoğrafının içermemesi gereken unsurlar şu şekilde özetlenebilir:

1- Renkli filtre kullanımı ile görüntünün doğal olmayan şekilde boyanması.
2- İnsana ait yapılar, evcil hayvanlar ve insan unsuru içeren her türlü şeyin görüntüde yer alması.
3- Ürkecek veya rahatsız olabilecek derecede yakın mesafeden vahşi hayvanların görüntülenmesi (özellikle de yavru kuşlar için geçerli).
4- Doğanın çekim esnasında insan eliyle şekilsel değişikliğe uğratılması veya tahrip edilmesi.
5- Doğanın çıplak varlığının bazı fotoğrafik teknikler kullanılarak değişikliğe uğratılması.

FIAP’ın (Uluslar Arası Fotoğraf Sanatı Federasyonu) doğa fotoğrafı tanımlaması ise şu şekildedir:

Doğa fotoğrafı, doğal bir yaşam alanı içindeki canlı, evcil olmayan hayvanlar ve tarımsal olarak yetiştirilmeyen bitkileri, jeolojik oluşumları ve böceklerden buzdağlarına kadar, doğal sürecin geniş çeşitliliğini tanımlar. Evcil, kafes içinde saklanan veya her türlü yöntemle özgürlüğü kısıtlanmış hayvanlarla tarımsal olarak yetiştirilen bitkilerin fotoğrafları, doğa fotoğrafı olarak değerlendirilemez. İnsanlar tarafından değişikliğe uğratılmış bir çevreye uyum sağlamaya çalışan baykuş ya da leylek gibi canlıların oluşturduğu doğa konularıyla; kasırga ve med-cezir dalgaları gibi çevreyi tekrar eski haline dönüştürmeye çalışan doğal güçlerin izlerini taşıyan görüntülerde, insan unsuru en az düzeyde olmak şartıyla kabul edilebilir. Hangi fotografik araç kullanılırsa kullanılsın, orijinal görüntü fotoğrafçı tarafından çekilmiş olmalıdır. Orijinal görüntüye yapılacak her türlü müdahale ve değişiklik, hataların hafif bir rötuşu ile sınırlı olup, orijinal görüntünün içeriğini değiştirmemelidir. Yukarıdaki şartlar yerine getirildikten sonra, tüm doğa fotoğraflarında artistik becerinin en üst düzeyinin kullanılması için her türlü çaba gösterilmelidir.

Bu tanımlamaların yanı sıra, doğa fotoğrafçılığında temel etik kurallardan birisi de görüntülenecek olan canlının rahatının çekeceğiniz fotoğraftan daha önemli olduğudur. Eğer fotoğraflıyacağınız canlıyı ürkütecek, rahatsız edebilecek davranışlar sergiliyorsanız, sırf daha ilgi çekici bir görüntü yakalayım diye yaşama alanına tecavüz ediyorsanız, görüntülemeye çalıştığınız canlıya ve doğaya karşı saygıyı kaybetmek üzeresiniz (veya kaybetmişsiniz) demektir. Bu nedenle, canlıları önceden tanıyarak, biyolojik döngülerini, habitatlarını, davranışlarını ve yaklaşabileceğiniz mesafelerle ilgili bilgileri almadan çekimlere başlamamalısınız. Bunun için, örneğin kuşların fotoğrafılanmasıyla ilgileniyorsanız bir kuş gözlem veya ornitoloji kulübüne üye olmanızda ve konuyla ilgili eğitim almanızda yarar vardır.

İster bir mağarada olun, isterseniz ormanda ya da herhangi bir tabiat parçasında, görüntüleme işlemini yaparken ya da sadece dolaşırken, şu genel kuralı da asla aklınızdan çıkartmayın: Doğada; fotoğraftan başka bir şey alma, ayak izlerinden başka bir şey bırakma ve zamandan başka bir şey öldürme!

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------





"Fotoğrafta Sayısal Çağ"
Yazan: Baybars Sağlamtimur

( Aylık sanal fotoğraf dergisi fotoritim.com’un Mart 2007 sayısında yayınlanan makaleyi daha rahat okumak için: http://www.fotoritim.com/yazi/baybars-saglamtimur--fotografta-sayisal-cag)

Sayısal teknolojinin gelişimi ve bu durumun fotoğrafçılar ve eserleri üzerine olan etkileri, sayısal teknolojinin geleneksel fotoğrafların kalitesini yakalamaya başladığı günlerden bu yana fotoğraf camiasında en hararetli konuşulan konulardan biri haline gelmiştir. Ancak, bu tartışmalar sanatı gölgede bırakacak derecede yüzeysel ve abartılı bir biçimde sürdürülmektedir. Oysa ki fotoğrafta müdahale, neredeyse fotoğrafın bulunduğu ilk yıllarda başlamış ve sayısal teknoloji öncesinde de pek çok fotoğrafçı tarafından uygulanmıştır.

Fotoğraf üzerine yapılan müdahalelerin tarihinin 19. yüzyılın ortalarında başladığı bilinmektedir. Hans Arp, 1917’de, Dada galerisinde açılan ilk dadaist sergideki kolaj fotoğraflarında, fotoğrafları kestikten sonra, belirli biçimlerde yapıştırarak kullandığı yeni bir yöntemi sunmuştur (3). Fotoğrafa müdahalede bilgisayar teknolojisinin bulunmadığı o yıllarda, kesme-yapıştırma, üst üste baskı veya çekim, v.b. yöntemlerle gerçekleştirilen bu çalışmalar, artık, tamamen değilse bile, büyük ölçüde bilgisayar ortamında yürütülmektedir.

Günümüzde müdahalelerin kolay ve ‘parmak izi’ bırakmadan gerçekleştiriliyor olması, fotoğrafı makinede çekerek oluşturma tekniğinden ziyade bilgisayar teknolojisini kullanarak başkalaştırma şekline dönüşmüş ve fotoğraf çekme eylemini kimileri için ikinci plana itmiştir. Bu koşullarda fotoğrafı gerçek zaman-mekan boyutunda, görerek ve hissederek oluşturmaktan ziyade, sonradan işleyerek sunmak yaygınlaşmaktadır. Bu durum, fotoğraf çeken değil, fotoğraf veya daha doğru anlatımı ile görüntü oluşturan insan kavramının gelişmesini kolaylaştırmış ve yaygınlaştırmıştır.

Bazı eleştirmenler, 1980 ve 1990’larda sayısal teknolojideki gelişmelerin fotoğrafın ölümünün ve yeni görme biçimlerinin oluşumunun müjdecisi olduğunu ve sayısal görüntülemenin, daha önceki görüntüleme formlarını -özellikle de görüntü ve gerçek arasındaki kaçınılmaz bağı kopartarak- ortadan kaldıracağını bildirmişlerdir (2). Burada, sizlere Nazif Topçuoğlu’nun Fotoğraf Ölmedi Ama Tuhaf Kokuyor kitabından ilginç bir bölümü aktarmak istiyorum: “Geçenlerde, yeni bağımsız olan Slovakya’nın Bratislava şehrinde yapılan bir spiritizma seansında kendisiyle temasa geçilen Káh’ın son teknolojik gelişmelerin fotoğrafçılık üzerindeki etkileri hakkında oldukça şüpheci mesajlar gönderdiği söyleniyor. Onun giderek artan bilgisayar hegamonyasından derin kaygı duyduğu bildiriliyor. Rivayete göre Káh’ın ruhu şöyle demiş: Bütün bu sibernetik ve sayısal dalavereler abesle iştigaldir! Bunlar mana ve emosyondan kaçıp korkan ve ulvi, yüce mevzularla yüzleşme cesaretini kendinde bulamayan 20. yüzyıl insanının teknolojiye sığınmasından başka türlü izah edilemez. Zaten pek çok beğenilen ‘medium is the message’ lafından ancak böyle bir netice beklenebilirdi... Zavallı insanlar pahalı yüksek teknolojik aygıtları kullanmış olmalarının, yaptıkları işleri mazur göstermeye ve onları bizatihi değerli kılmaya yeteceğini sanıyorlar. Bütün bu teknoloji egemenliği, avutmaktan başka, hiçbir yaratıcı talebe cevap vermiyor. İnsanoğlunun yüksek potansiyeli ve melekelerini geliştirmede bir aşama sağlamıyor. Derinliği yok. Her şey sathi ve geçicilik panayırında kaybolmaya mahkum. Üstelik bu aletlerle bir şey yapmış olmak çok da kolay. İlkel bir gerçeküstücülük derin manalar içeriyormuş gibi takdim ediliyor. Eskiden fotoğraf makinesinin arkasında, göz, beyin ve yürek arardık, şimdi araya bilgisayar girmiş. İnsandan iyice uzaklaşıyoruz! Robotların başka robotlar için yaptığı bir sanat bu.” Nazif Topçuoğlu kitabının bu bölümünü şu cümle ile bitiriyor: “...belki robotlar Japon fabrikalarında robot yapabilirler, ama, sanat asla!” (1).

Sizce fotoğraf sadece üretildiği ortam anlamında bir değişim süreci mi yaşıyor yoksa bakış açımızın veya görüşümüzün yeniden şekillendiği bir sürece mi girildi? Eskiden beri yapılan müdahaleler neden şimdi bazıları tarafından can sıkıcı ve tedirginlik verici karşılanırken, kimileri açısından hayal gücünün yüzeye yansıtılması için bir fırsat olarak görülüyor? Değişen sadece teknoloji mi? Káh, günümüzde yaşamadığı için kahroluyor ve içten içe, kıskançlığını, aktardıklarında gizliyor olabilirmi? Yorumunu sizlere bırakıyorum...

Kaynakça:
1. Topçuoğlu, N., 2000. Fotoğraf Ölmedi Ama Tuhaf Kokuyor. Yapı Kredi Yayınları, 1326: 211-212.

2. Wells, L., 2003. The Photography Reader. Routledge, London and New York, 198-199.

3. Yıldız, S., 2005. Görüntüleri Birleştirmede Bazı Yöntemler: Fotomontaj. Tübitak Bilim ve Teknik Dergisi, 446: 86-89.

------------------------------------------------------------------------------------------------------------






"Fotoğrafçılıkta Empati"
Yazan: Baybars Sağlamtimur

( Aylık sanal fotoğraf dergisi fotoritim.com’un Mayıs 2007 sayısında yayınlanan makaleyi daha rahat okumak için: http://www.fotoritim.com/yazi/baybars-saglamtimur--fotografcilikta-empati )


Çoğumuz için fotoğraf çekme eylemi, bizi dış dünyada normalde olduğumuzdan farklı bir yere yerleştiren, diğer insanlarla sürekli yüzleşmemizi sağlayan bir olgudur. Ev veya stüdyoları dışında fotoğraf çeken insanlar her ne kadar dış dünya ile en çok ilişkide oldukları ileri sürülebilecek insan grubunda sayılsalar da aslında bu savın arkasında bazı farklı gerçekler de yatmaktadır.

Susan Sontag bir yazısında şöyle ifade etmektedir: “Fotoğraflar aslında yakalanmış deneyimlerdir, fotoğraf makinesi, bilincin açgözlü halinin ideal koludur” (1). Bilinçli bir insan olabilmek ile erdemli bir insan olabilmek arasındaki farklar çoktur elbette. Burada bahsedilen bilinç, doymak bilmeyen bir görsel kayıt açlığı ile dünyayı sadece bunun uzantısı olan fotoğraf makinesinin vizöründen izleme ve kaydetme şeklinde sonlanır fotoğrafçıda. Sontag’ın yazısı şöyle devam eder: “Yolculuk, fotoğraf biriktirmek için bir strateji haline gelir. Fotoğraf çekme etkinliğinin kendisi yatıştırıcı bir etki yapar ve yolculukla artabilecek genel yabancılık çekme duygusunu dindirir. Turistlerin çoğu, karşılaştıkları hemen her şeyle kendi arasına fotoğraf makinesini koyma zorunluluğu hisseder. Başka ne tepki verebileceklerinden emin olmadıkları için, fotoğraf çekerler. Bu, deneyime bir biçim verir; dur, fotoğraf çek, devam et. Bu yöntem, özellikle acımasız bir çalışma ahlakıyla malul insanlar -Almanlar, Japonlar, Amerikalılar- için çekici gelir. Fotoğraf makinesi kullanmak, işkoliklerin tatildeyken çalışmıyor olmaktan, eğlenmek durumunda olmaktan kaynaklanan anksiyetelerini yatıştırır. Çalışmaya hoş bir şekilde benzeyen bir şey yapabilirler: Fotoğraf çekebilirler” (1).

Sontag’ın bu ifadelerinde kanımca doğru şeyler olduğu kadar yanlışlar da vardır. Çalışan ve tatilde fotoğraf çekme eylemini gerçekleştiren insanların dışarıdan bakıldığında turistik gezilerde hiç durmadan fotoğraf çekmelerinin tek açıklaması bunlar olamaz elbette. İnsanlar normalde yaşadıkları ortamdan ayrılıp bilmedikleri yerleri gezmeye gittiklerinde doğal olarak, ben buradaydım, burayı gördüm demek isteyeceklerdir ve bunu en ucuz ve kolay elde edebilecekleri yöntem de fotoğraftır. Sontag’ın yukarıda belirttiği ve kesinlikle çoğumuzun farkında olmadan yaptığı şey fotoğraf çekerken kendimiz ile dış dünya arasına fotoğraf makinesinin konulması olgusudur. Bu olgu, somut anlamından ziyade, soyut anlamda bir ‘araya kademe yerleştirme’ işlemidir.

Henri Cartier Bresson’un şu sözleri ile konuya farklı bir açılım getirerek yazıma devam etmek istiyorum: “Benim için en zor olanı bir portredir. Bir insanın gömleği ile teni arasına fotoğraf makineni sokmayı denemek ve başarmak” (2). Bresson, iyi bir portre fotoğrafını çekebilemenin ön koşulu olarak kişinin tenini örten yapıların altına, yani dış görünümün altına inebilmenin, kişiyi tanımanın ve onu gerçekte olduğu gibi yansıtmanın öneminden ve zorluğundan söz etmiştir. Yani, fotoğraf makinesinin bırakın kendimiz ile konu arasına yerleştirilmesini, çok daha farklı bir yerde olması gerektiğini, zihinsel süreçlerin ve diyalogların ardında, portresi çekilen kişinin özüne en yakın konumda bulunmasının zorluğunu ifade etmektedir. Bahsi geçen yer elbette makinenin fiziksel konumunu az da olsa işaret etmektedir ama bu konum yabancılık duygusunu oluşturmaktan çok uzaktadır.

İzinsiz portresini çekmeye çalıştığı esnada yaşlı teyzenin azarlamasını işitmek veya konu mankeni olarak faydalanılan insanlarla yaşanan gerilimli anlar, fotoğraf çeken insanların hayatında az ya da çok rastlanan durumlardır. Alfred Eisenstaedt, bunun gibi durumlarda fotoğrafçının yapması gerekeni “İnsanlarla temas kurmak deklanşörle temas kurmaktan daha önemlidir” (3) sözü ile ifade etmiştir. Burada söz konusu olan bizlerin, fotoğraf makinesinin vizörü arkasına geçerek, hatta gizlenerek, dış dünya ile bir yalıtılma durumu oluşturmamız ve bu durum kırılmadığı sürece sürdürdüğümüz faaliyetin diğer insanlar açısından pek de insancıl karşılanmayacağıdır. Fotoğraf makinesinin arkasına geçerek hayatı gözlemenin sonunda ondan yalıtılmış kalma tehlikesi, bunun sonucunda da duygusuzlaştırma, hissizleştirme ve mekanikleştirme tehlikesi, tüm bunlara eklenen bilgisayar birimi ve birbirimizden uzaklaşmamız sonucunda yalnızca vizör (veya ekran), yani pencerenin ardından izleyen kişi konumuna düşürme tehlikesi daima vardır. Bu tehlikeyi aşabilmenin tek yolu da dış dünyaya daha fazla (fotoğraf makinesini aracı yapmadan) açılma ve insanlarla iyi iletişim kurmadan geçer. Bu durum, empati yeteneği veya empatik zeka ile sağlanabilir ve her insanda farklı ölçülerde bulunur.

Fotoğraf çeken ve aynı hobiyi paylaşan diğer fotoğrafçılar ile bir arada bulunan bizlerin, şu anda olduğumuzdan daha ileri bir iletişim düzeyinde bulunmamız gerekmezmiydi? Sizce bu durum, ara kademeye soktuğumuz fotoğraf makinelerimizin ve bilgisayarlarımızın neden olduğu pencereden izleme psikolojisinden ne derecede etkilenmektedir? Kanımca, empati kurmayı yeniden denemekte fotoğrafik denklemlerle boğuşmaktan daha fazla fayda var.

Kaynakça:
1. Sontag, S. “Fotoğraf Üzerine, Platon’un Mağarasında”, çeviren Cem Akaş. 1992. Sanat Dünyamız, YKY, s. 23-29.

2. Bresson, H. C. 1980. Photography Year. Life Library of Photography, s.27.

3. Eisenstaedt, A. 1998. Collector’s Edition of Life. The Eisie Issue, s.18.