FotoKritik

İnsanın algı sürecinde aktif bir rol oynadığı görüşü çerçevesinde ortaya atılmış bir kavramdır. Kavram, insanın algı sürecinde pasif olmadığını, algı objesini görmek istediği gibi gördüğünü, yeni verileri mevcut kategorilerine uydurduğunu, önyargı ve stereo-tiplerinden etkilendiğini, önceki tutum ve görüşlerini destekleyici enformasyonlara duyarlı olduğunu ve benzeri hususları ifade etmektedir.

Bilim adamları II. Dünya Savaşı öncesindeki bir deney yapmışlar. Radyodan dünyanın Marslılar tarafından istila edildiği haberini yaymışlar. İnanıp kitleler halinde sokağa dökülen insanlara neden böyle davrandıkları sorulmuş. Marslıların saldırısını gerçek sanarak sokaklara dökülen pek çok Amerikalı kendileriyle yapılan görüşmelerde şu tür ifadelerde bulunmuş:

1) Pencereden baktım, cadde arabalarla doluydu; insanların kaçmakta olduğunu düşündüm,
2) Pencereden baktım; sokakta hiç bir araba yoktu; bir yerlerde trafiğin tıkandığını düşündüm,
3) Pencereden baktım, her şey eskisi gibiydi; Marslıların henüz bizim sokağa gelmediğini düşündüm, gibi.

Ümran Davran’ın Kır(gınl)ık yansımaları isimli fotoğrafını izlerken algıda seçicilik yaptığımı fark ettim.
Son zamanlarda küresel ısınma veya kuraklık konusunda o kadar çok fotoğraf gördüm ki ilk bakışta bu fotoğrafın yine kuraklığı anlattığını sandım.
Daha sonra kırık salıncak dikkatimi çekti bu kez Türk fotoğraf klişelerinden biri olan kırık salıncak-çocuk parkı ikilisi olarak “off yine mi” derken suda ki yansımalara gözüm ilişti.

İzlediğim fotoğraf zekice kotarılmış ve sudaki yansımalar kompozisyona ustaca yerleştirilerek farklılaşmıştı.

Bu fotoğraf artık ne küresel ısınma ne de çocuk parkı-kırık salıncak klişesi değildi. Çocuklar ya başkaları tarafından kırılmış salıncaklarına üzülüyor ya da kendi kırdıkları salıncağa yas tutuyorlardı.

Teşhisi koyduktan sonra içim rahatladı ve detayları inceleyerek bu güzel fotoğrafın tadını çıkardım.
Sadece tadını çıkarmakla kalmadım, bakış açısında yapılacak küçük değişimler veya kompozisyona dâhil edilecek minik imajlar tüm fotoğrafın kaderini rahatlıkla değiştirebilir. Şeklinde bir ders te çıkardım.